Ζ. Τζηκαλάγιας: Θέρμανση και αντιπολίτευση

Δεν μπορούμε όμως να μην σταθούμε σήμερα στο θέμα της θέρμανσης και την για άλλη μια φορά διάψευση που αγγίζει τα όρια της γελοιοποίησης του ΣΥΡΙΖΑ και της εκπροσώπου του στην Καστοριά. Για μέρες ξόδεψαν μελάνι, ταλαιπώρησαν συχνότητες ραδιοφώνων και συγκέντρωσαν

Τρίτη, 13 Αυγούστου 2013

Ι. Τσακιρίδη, Η φιλαρμονική του Συλλόγου «Σκουφά» Άρτας 1896 τα έτη 1930-1940. Εφημ. «ΑΜΒΡΑΚΙΑ», Άρτα 25/06/2007

ΜΟΥΣΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Πρώτη Δημοσίευση: Εφημερίδα «ΑΜΒΡΑΚΙΑ», φ. 1218, Άρτα 25/06/2007

του Ιωάννη Μ. Τσακιρίδη, Μουσικολόγου ΠΕ 16.02 ©



Φιλαρμονική «ΣΚΟΥΦΑ» Άρτας τη δεκαετία του 1930 με αρχιμουσικό τον Δημήτριο Παπαϊωάννου

 Αρχείο Μ/Φ Συλλόγου «ΣΚΟΥΦΑΣ» Άρτας 1896 ©


      Η κατάσταση της  φιλαρμονικής το 1930-40                                                                                                                                                                                                                                                     
      Στις αρχές του 19ου αι. το φιλόμουσο κοινό της Άρτας είχε αποδείξει έμπρακτα ότι διέθετε την καλλιέργεια και την παιδεία να αναπτύξει σπουδαία πολιτιστική μουσική δραστηριότητα. Η απόδειξη αυτής της μουσικής ευαισθησίας ήταν η αξιολογότατη φιλαρμονική του Συλλόγου «Σκουφά» 1896, η οποία με την αγάπη
και στήριξη του κόσμου κατάφερε τα έτη 1930-1940 να φτάσει στην πιο μεγάλη ακμή της.
    Τα ενεργά μέλη της φιλαρμονικής κατά μέσο όρο ήταν 35-40 καθώς υπήρχε και ένα φυτώριο 20-25 μαθητευόμενων. Δεν υπήρχε όριο ηλικίας εκμάθησης της μουσικής.Μικροί και μεγάλοι κάθε ηλικίας γραφόντουσαν στην φιλαρμονική για να παρακολουθήσουν μαθήματα μουσικής αλλά και να καλλιεργηθούν πνευματικά. Η φιλαρμονική λειτουργούσε 6 φορές την εβδομάδα πρωί και απόγευμα και κάθε Τετάρτη και Κυριακή πραγματοποιούνταν συναυλίες στις πιο μεγάλες πλατείες της Άρτας με ρεπερτόριο μεγάλης δεξιοτεχνικής δυσκολίας. Οι πρόβες της φιλαρμονικής γινόντουσαν δυο φορές την εβδομάδα και η συμμετοχή των μουσικών σε αυτές ήταν υποχρεωτική. Τόσο μεγάλη ήταν η αγάπη του κόσμου για τη φιλαρμονική που πολλές φορές κατά την διάρκεια των δοκιμών στο κτήριο της φιλαρμονικής συνωστιζόταν πλήθος κόσμου για να ακούσει μουσική.
   Εκείνα τα ωραία και δύσκολα χρόνια δεν υπήρχαν οπτικοαουστικά μέσα αναπαραγωγής της μουσικής όπως σήμερα, συγκεκριμένα στην Άρτα υπήρχαν κάποια δημοφιλή καφενεία όπως π.χ το Εν Άρτη, στα οποία λειτουργούσαν χειροκίνητα γραμμόφωνα  και η απόδοση της μουσικής δεν ήταν και η καλύτερη. Η φιλαρμονική του Σκουφά ήταν ο πιο σημαντικός φορέας μουσικής καθώς συμμετείχε σε κάθε κοινωνική δραστηριότητα της Άρτας. Μάλιστα, σε μια συναυλία που έγινε τον Οκτώβριο του 1932 κατά την διάρκεια της εκδήλωσης άρχισε να βρέχει. Ο μαέστρος ήταν διατεθειμένος να διακόψει την συναυλία αλλά το φιλόμουσο κοινό θέλησε να συνεχίσει μέχρι το τέλος. Αυτή είναι η Άρτα του 1930….



Φιλαρμονική «ΣΚΟΥΦΑ» Άρτας 1939. Γυμναστικές επιδείξεις

 Αρχείο Μ/Φ Συλλόγου «ΣΚΟΥΦΑΣ» Άρτας 1896 ©




Παρτιτούρα που έπαιζαν οι μουσικοί της φιλαρμονικής τη δεκαετία του 1930. Άρια Τραβιάτα του Τ. Βέρντι

 Αρχείο Μ/Φ Συλλόγου «ΣΚΟΥΦΑΣ» Άρτας 1896 ©





Παρτιτούρα που έπαιζαν οι μουσικοί της φιλαρμονικής τη δεκαετία του 1930. Τσιγγάνικη Φλόγα του Αντώνιου Μπιφέρνου

 Αρχείο Μ/Φ Συλλόγου «ΣΚΟΥΦΑΣ» Άρτας 1896 ©


        Το ρεπερτόριο   

     Αν δεν υπήρχαν απτά αποδεικτικά στοιχεία θα ήταν δύσκολο να πιστέψει  κάποιος ότι αυτό το μέρος ανέπτυξε τόσο σπουδαία μουσική δραστηριότητα, ωστόσο τα χειρόγραφα που έπαιζαν οι μουσικοί της φιλαρμονικής εκείνα τα έτη έρχονται να αποδείξουν πως η Άρτα των 7.000 κατοίκων ήταν φορέας μεγάλης πολιτιστικής ανάπτυξης και μουσικής καλλιέργειας.
       Εκείνη την εποχή εξ αιτίας των κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών που επικρατούσαν καθώς και ο εξ ευρωπαϊσμός που είχε υποστεί η Ελλάδα όλα αυτά συνετέλεσαν στην εισαγωγή νέων ειδών μουσικής καθώς και η καθιέρωσή τους στην κοινωνική ζωή του τόπου. Η Άρτα εκείνα τα χρόνια είχα αναπτύξει μεγάλη εμπορική δραστηριότητα και αποτελούσε ουσιαστικά επίκεντρο εμπορικών δραστηριοτήτων στην Ήπειρο. Όλα  αυτά είχαν ως αποτέλεσμα στον τομέα της μουσικής να υιοθετήσει τα ακούσματα των μεγάλων αστικών κέντρων και να τα εντάξει στην πολιτιστική και κοινωνική καθημερινότητα. Ταγκό, βαλς, φοξ-τροτ, σερενάτες, μαζούρκες, πόλκες, οπερέτες ήταν ένα μέρος του ρεπερτορίου που παιζόταν κατά καιρούς στις υπαίθριες εκδηλώσεις της φιλαρμονικής αλλά και στις χοροεσπερίδες των αστικών κύκλων της Άρτας. 
      Το ρεπερτόριο που έπαιζε η φιλαρμονική συνήθως ήταν αυξημένης δυσκολίας και χρειαζόταν ατελείωτες ώρες δοκιμών για να προετοιμαστεί σωστά. Δεν είχαν όμως μόνο οι μουσικοι δύσκολο έργο αλλά και ο μαέστρος της ορχήστρας, ο οποίος αφιέρωνε πολλές ώρες για να ετοιμάσει το νέο ρεπερτόριο, να το ενορχηστρώσει αλλά και να…. το αντιγράψει….!!! Εκείνο τον καιρό δεν υπήρχαν φωτοτυπικά μηχανήματα που με το πάτημα ενός κουμπιού θα έβγαζε 100 αντίγραφα αλλά κάθε μαέστρος έπρεπε κάθε μέρος να το αντιγράψει πολλές φορές για όλα τα μουσικά όργανα. Ωστόσο, πάντα υπήρχαν κάποιοι καλλιγράφοι από τα μέλη της φιλαρμονικής, οι οποίοι βοηθούσαν στην αντιγραφή των μουσικών μερών.
       Εκτός από τις πλατείες που έκανε η φιλαρμονική συνήθως με κλασικό ρεπερτόριο συμμετείχε σε γυμναστικές επιδείξεις καθώς και σε σχολικές γιορτές όπου παιάνιζε για να χορέψουν οι μαθητές του σχολείου ελληνικούς χορούς. Και όμως, τα κατάφερνε με μεγάλη επιτυχία καθώς ο εκάστοτε μαέστρος προσάρμοζε μελωδίες παραδοσιακής μουσικής για την φιλαρμονική. Ένα παράδειγμα αυτού του ρεπερτορίου είναι η σουίτα τεσσάρων χορών : νηρηίδων, καρυατίδων, κουλουριώτικος, της Άρτας το γιοφύρι.



Φιλαρμονική «ΣΚΟΥΦΑ» Άρτας το 1936 με αρχιμουσικό τον κερκυραίο Ευάγγελο Μάνδηλα 

Αρχείο Μ/Φ Συλλόγου «ΣΚΟΥΦΑΣ» Άρτας 1896 ©



     Οι μουσικοί  

    Η φιλαρμονική διέθετε σπουδαίο έμψυχο δυναμικό. Μεγάλο ρόλο έπαιζε και η συμμετοχή στην φιλαρμονική ενηλίκων, οι οποίοι είχαν τις δουλειές τους και στον ελεύθερο χρόνο τους ασχολιόταν με την φιλαρμονική. Όλα άρχιζαν βέβαια με την σωστή μαθητεία εξ αρχής. Τα παιδιά που πήγαιναν να μάθουν μουσική πήγαιναν συνειδητοποιημένα καθώς η οργάνωση ήταν τέτοια που δεν επέτρεπε πλάκες. Συνήθως οι παλιοί μαέστροι ήταν αυστηροί και λόγω του φόρτου εργασίας αλλά και της ευθύνης που είχαν δεν επέτρεπαν αστειότητες και θεατρινισμούς σε αυτό που έκαναν. Μάλιστα υπήρχαν και στιγμές που ο μαέστρος της φιλαρμονικής χτυπούσε με την μπαγκέτα των τύμπανων αυτόν που δημιουργούσε προβλήματα στην φιλαρμονική. Αυτές οι περιπτώσεις βέβαια ήταν μεμονωμένες καθώς υπήρχε πλήρης σεβασμός προς τον μαέστρο αλλά και στα υπόλοιπα μέλη της ορχήστρας.
     Ο σεβασμός προς τον χώρο και το υλικό της φιλαρμονικής ήταν επίσης ανάλογος  Τα μέλη της φιλαρμονικής φρόντιζαν το μουσικό όργανο που έπαιζαν και πολλές φορές κάλυπταν τις επισκευές με δικά τους έξοδα. Κάποιοι βέβαια που είχαν την οικονομική δυνατότητα αγόραζαν και δικό τους όργανο. Το πρόβλημα όμως που αντιμετώπιζαν συνήθως ήταν ότι τα μουσικά όργανα της φιλαρμονικής ήταν περιορισμένα με αποτέλεσμα πολλά άτομα που εκδήλωναν ενδιαφέρον να μένουν απ’ έξω λόγω έλλειψη οργάνων. Εκτός όμως από τα μουσικά όργανα ανάλογος σεβασμός υπήρχε και στο έντυπο υλικό. Οι παρτιτούρες που ήταν γραμμένα τα κομμάτια ήταν καλά φυλαγμένες και κατά την διάρκεια της μελέτης ο μουσικός ήταν υπεύθυνος γι’ αυτές. Ένας λόγος ήταν ότι δεν υπήρχαν μηχανήματα γρήγορης αναπαραγωγής αλλά από την άλλη υπήρχε σεβασμός και στο αντιγραφέα, ο οποίος στο τέλος του κομματιού υπέγραφε και χρονολογούσε την συγγραφή του.
     Η μελέτη των μουσικών αυτής της περιόδου ήταν επίσης θαυμαστή. Τα μέλη της φιλαρμονικής μελετούσαν δυο ώρες κάθε μέρα. Παρόλο, τον φόρτο εργασίας που αντιμετώπιζαν και σε δουλειές σκληρές και επώδυνες τα μέλη της φιλαρμονικής ήταν πάντα παρόν στις δοκιμές για την προετοιμασία των συναυλιών. Ήταν τιμή για κάθε οικογένεια της Άρτας να έχει κάποιο μέλος της μουσικό καθώς υπήρχε μεγάλη εκτίμηση προς την φιλαρμονική και τα μέλη που την απάρτιζαν.



Φιλαρμονική «ΣΚΟΥΦΑ» Άρτας τη δεκαετία του 1930 με αρχιμουσικό τον Ευάγγελο Μάνδηλα

Αρχείο Μ/Φ Συλλόγου «ΣΚΟΥΦΑΣ» Άρτας 1896 ©



       Οι μαέστροι

    Οι μαέστροι ήταν από τα πιο καθοριστικά στοιχεία της οργάνωσης της φιλαρμονικής. Οι περισσότεροι ήταν συνήθως απόστρατοι αξιωματικοί της μπάντας του στρατού ή απόφοιτοι των ωδείων των μεγάλων αστικών κέντρων της στεριανής Ελλάδας. Ωστόσο, οι πιο σπουδαίοι μαέστροι που πέρασαν εκείνο τον καιρό ήταν επτανήσιοι σπουδαγμένοι πολλοί από αυτούς στην Ιταλία και διατελέσαντες αρχιμουσικοί προηγουμένως σε άλλες ορχήστρες. Επίσης, πολλοί από αυτούς τους μαέστρους εκείνης της περιόδου ήταν και συνθέτες. Θαυμαστό παράδειγμα μαέστρου ήταν ο Δημήτρης Παπαϊωάννου από την Καρδίτσα, ο οποίος τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα αφιέρωσε στην διδασκαλία της μουσικής στην φιλαρμονική της Άρτας καθώς και στην σύνθεση πολλών κομματιών. Από τα πιο δημοφιλή κομμάτια που έγραψε, το οποίο και ενορχήστρωσε για την φιλαρμονική του «Σκουφά» ήταν μια σερενάτα ‘’Πάρε το τιμόνι’’ σε μουσική σύνθεση και ενορχήστρωση δική του και στίχους της αρτινιάς γυναίκας του, η οποία ήταν και ποιήτρια, Τζένης Παπαϊωάννου. Επίσης, έγραψε αρκετά βαλς και ταγκό αλλά και εμβατήρια.


Φιλαρμονική «ΣΚΟΥΦΑ» Άρτας το 1931 μαζί με τον αρχιμουσικό Ευάγγελο Μάνδηλα, μετά την λιτανεία της Αγίας Θεοδώρας

Αρχείο Ιωάννη Έξαρχου



        Το διοικητικό συμβούλιο 

    Το διοικητικό συμβούλιο εκείνων των χρόνων απαρτιζόταν σε μεγάλο βαθμό από φιλόμουσους και καλλιεργημένους μουσικά αστούς. Το τμήμα της φιλαρμονικής ήταν το πιο σημαντικό και το πιο θαυμαστό από όλα τα τμήματα. Ήταν ίσως το μόνο που πρόσφερε άμεσα ψυχαγωγία στο κοινό της Άρτας. Ο έφορος της φιλαρμονικής είχε την πιο μεγάλη ευθύνη αλλά και τιμή να εποπτεύει τις δραστηριότητες της φιλαρμονικής. Οι σχέσεις μεταξύ μαέστρου και του έφορου της φιλαρμονικής ήταν πολύ λεπτές και πολλές φορές οδηγούσαν στην αποχώρηση του μαέστρου. Εκείνη όμως την δεκαετία 1930-40 συμβούλιο, μαέστρος και μουσικοί είχαν αναπτύξει τόσο καλές σχέσεις με αποτέλεσμα την πιο μεγάλη ακμή και αίγλη της φιλαρμονικής.

       Οι υπαίθριες συναυλίες

     Η φιλαρμονική τη δεκαετία 1930-40 έδινε μουσικές παραστάσεις δυο φορές την εβδομάδα στις πιο μεγάλες πλατείες της Άρτας. Αρχικά, η συναυλία άρχιζε με το αρτινό εμβατήριο «Άραχθος» και στην συνέχεια ακολουθούσε ταγκό, φαχ-τροτ, βαλς, εισαγωγή από όπερα, βαλς, σερενάτα και στο τέλος με εμβατήριο αποχώρησης. Η διάρκεια αυτών των συναυλιών κρατούσε περίπου 1’ 30’ και με ενδιάμεσα διαλείμματα διαρκούσε δυο ώρες. Κάθε φορά που γινόταν πλατεία πλήθος κόσμου μαζευόταν να ακούσουν και να καμαρώσουν την περίφημη φιλαρμονική του «Σκουφά», η οποία κάθε φορά σκλάβωνε το κοινό της με τις μελωδίες που παιάνιζε.

        Οι θεατρικές παραστάσεις

      Τα θέατρα της Άρτας εκείνο τον καιρό ανέβαζαν πληθώρα παραστάσεων με έργα αρχαί-ων κλασικών τραγικών π.χ Σοφο-κλής «Αντιγόνη». Πολλές ήταν οι παρουσίες της φιλαρμονικής, η οποία κατά την διάρκεια των παραστάσεων παιάνιζε συ-γχρόνως με την σκηνική δράση προκαλώντας δέος και θαυμασμό στους θεατές.





Παρτιτούρα που έπαιζαν οι μουσικοί της φιλαρμονικής τη δεκαετία του 1930. Αντιγόνη Σοφοκλέους

 Αρχείο Μ/Φ Συλλόγου «ΣΚΟΥΦΑΣ» Άρτας 1896 ©






Παρτιτούρα που έπαιζαν οι μουσικοί της φιλαρμονικής τη δεκαετία του 1930. Σερενάτα Τοζέλλι

 Αρχείο Μ/Φ Συλλόγου «ΣΚΟΥΦΑΣ» Άρτας 1896 ©


      Το κοινό της Άρτας

      Οι κάτοικοι της Άρτας εκείνο τον καιρό στο μεγαλύτερο μέρος τους ήταν αγρότες και κτηνοτρόφοι. Ωστόσο, υπήρχε και μια αστική τάξη, η οποία είχε την οικονομική δυνατότητα να καλλιεργηθεί περισσότερο πνευματικά. Παρόλο όμως τις δύσκολες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες  ο κόσμος είχε μουσικές ευαισθησίες και το αποδείκνυε κάθε φορά με την παρουσία του. Εξάλλου η παρουσία της φιλαρμονικής ήταν ίσως η μοναδική μουσική τους ψυχαγωγία πέρα από τους παραδοσιακούς μουσικούς που περιφέρονταν κατά τόπους. Είναι αξιόλογο να αναφέρω και την στάση του κοινού κατά την διάρκεια των συναυλιών. Ήταν τόσο μεγάλη η δίψα του κόσμου να ακούσει μουσική που κατά την διάρκεια της παράστασης δεν ακουγόταν ψίθυρος αλλά με ευλάβεια και προσήλωση άκουγαν της μελωδίες που έπαιζε η φιλαρμονική.

      Επίλογος

      Το παρελθόν είναι ένας καλός δάσκαλος να παραδειγματιστούμε και να μάθουμε από τα λάθη μας αλλά και από τα καλά μας. Η Άρτα έχει αποδείξει κατά καιρούς ότι μπορεί και έχει την δυνατότητα να αναπτύξει μεγάλη πολιτιστική δραστηριότητα ιδιαίτερα στην μουσική αρκεί βέβαια να της δοθούν οι κατάλληλες συνθήκες. Ακόμα και σήμερα υπάρχει αυτή η ευαισθησία από τον κόσμο της Άρτας στην μουσική και στις τέχνες όμως οι δομές που διαθέτει δεν είναι και οι καλύτερες. Ας δοθεί μια ευκαιρία και ένα κίνητρο στους νέους αυτής της ιστορικής πόλης να αναδείξουν της μεγάλη της πολιτιστική κληρονομιά. Ελπίζω μέσα από την έρευνα που κάνω αν και είμαι από άλλη πόλη, την Καστοριά, να βάλω ένα μικρό λιθαράκι στην μεγάλη σας πολιτιστική παράδοση αρκεί να μου δοθεί και μένα μια ευκαιρία να συνεχίσω…


Άποψη της παλιάς πόλης της Άρτας
Πηγή: http://www.artinoi.gr













Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου